Katarzyna Florczyk

Poznański Czerwiec 1956 w zbiorach fonoteki Radia Merkury S.A. - Rozgłośni Regionalnej Polskiego Radia w Poznaniu*

Badając jedno z najważniejszych wydarzeń w powojennej historii Polski jakie rozegrało się na ulicach Poznania w czerwcu 1956 roku należy pamiętać o niezwykle cennych zbiorach fonograficznych znajdujących się w archiwum Radia Merkury S.A. w Poznaniu. Zgromadzony w nim zasób można podzielić na cztery kategorie wyróżnione na podstawie czasu i miejsca powstania nagrania.
Do pierwszej zaliczam wypowiedzi nagrane bezpośrednio po wystąpieniu robotników. Należy podkreślić, że w latach pięćdziesiątych radio miało ogromną siłę oddziaływania na społeczeństwo i cieszyło się dużą popularnością. Właśnie dlatego władza wykorzystywała je do celów propagandowych. Najlepszym przykładem tych działań jest słynne przemówienie, wygłoszone dzień po manifestacji robotników 29 czerwca ze studia Poznańskiej Rozgłośni, przez ówczesnego premiera Józefa Cyrankiewicza, w którym grozi on prowokatorom odrąbaniem ręki podniesionej na władzę ludową. Z tego samego miejsca 30 czerwca i 1 lipca 1956 roku relacjonował skutki i przedstawiał ocenę wydarzeń Jerzy Janicki warszawski korespondent Polskiego Radia. Zgodnie z obowiązującą wykładnią przekonywał słuchaczy w całej Polsce, że odpowiedzialność za zajścia w stolicy wielkopolski ponoszą ośrodki agenturalne. Podkreślał także, że już dwa dni po czwartkowych wypadkach zapanował upragniony dla mieszkańców spokój i powrót do normalnego życia.
Niezwykle cenny jest zasób 104 godzin nagrań z procesów poznańskich, które toczyły się przed Sądem Wojewódzkim w Poznaniu od 27 września do 22 października 1956 roku. Komuniści próbowali przedstawić oskarżonych jako zwykłych chuliganów występujących przeciwko władzy z bronią w ręku. Z nagrywanych dzień po dniu rozpraw na szczególną uwagę zasługują słynne mowy adwokatów Stanisława Hejmowskiego i Michała Grzegorzewicza. Płyty z tak istotnymi nagraniami szczęśliwie przetrwały aż do lat osiemdziesiątych umieszczone w pudełkach opisanych muzyka ludowa.
Okres po podpisaniu porozumień sierpniowych zapoczątkował tzw. karnawał solidarności. Szesnaście miesięcy do wybuchu stanu wojennego charakteryzowała największa w okresie PRL wolność słowa. W tym czasie w radiu Merkury powstał cykl audycji dotyczących Czerwca`56 z udziałem zaproszonych gości: uczestników protestu, ich obrońców podczas procesów, historyków ( m.in. dokumentalna audycja Piotra Frydryszka „Poznański Czerwiec`56-relacje, komentarze” nadana w I programie Polskiego Radia). Zainteresowanie tą tematyką związane było z niezwykle uroczyście obchodzonym dwudziestopięcioleciem Poznańskiego Czerwca.
W czterdziestą rocznicę wydarzeń Jan Nowak-Jeziorański dyrektor Sekcji Polskiej Radia Wolna Europa przekazał Radiu Merkury materiały dźwiękowe RWE dotyczące Poznańskiego Czerwca 1956. Audycje nadawane z Monachium, biorąc pod uwagę istniejący monopol komunistów na rynku medialnym, jako jedyne mogły przedstawiać rzetelne informacje na temat robotniczego protestu. Nagrania powstały bezpośrednio po wydarzeniach w czerwcu i lipcu 1956 roku i zawierają m.in. relacje naocznych świadków- cudzoziemców wracających na Zachód z targów Poznańskich, rozmowy z Janem Pawłowskim uczestnikiem zajść poznańskich, który uciekł na Zachód czy reakcję robotników amerykańskich i brytyjskich na wydarzenia w Poznaniu.

* Szczegółowe informacje na temat działalności Radia Merkury można znaleźć w publikacji wydanej nakładem Wydawnictwa Miejskiego w 1997 roku z okazji 70 lat radiostacji oraz artykule Piotra Frydryszka, ,,Zachowane w dźwięku'', czyli Poznański Czerwiec'56 w archiwum Radia Merkury SA [w:] Kronika Miasta Poznania 2006/2.

Radio Wolna Europa
Propaganda komunistyczna
Słuchowiska
Procesy sądowe
Audycja radiowa Piotra Świątkowskiego „Sprawa Suwarta”